Odkopali korytarze przypominające o potędze umocnień Szczecina

Redakcja MM
Redakcja MM
Tak wygląda odkryty korytarz na Nowym Mieście Sebastian Wołosz
Ta informacja zaintrygowała miłośników historii. Podczas budowy osiedla na Nowym Mieście w Szczecinie odkryto podziemia osiemnastowiecznych umocnień twierdzy.

MAREK JASZCZYŃSKI
marek.jaszczynski@mediaregionalne.pl

Naszą opowieść musimy rozpocząć 7 sierpnia 1721 roku, kiedy to na dziedzińcu zamkowym król pruski Fryderyk Wilhelm I odebrał hołd od mieszkańców Szczecina. To symboliczny początek nowego etapu w rozwoju miasta.

– Tak naprawdę Prusacy pojawili się wcześniej, bo już w 1713 roku skorzystali ze słabości swojego sąsiada, czyli Szwecji podczas trzeciej Wojny Północnej – mówi Michał Rembas, historyk regionalista. – Szwedzi zostali pobici przez Rosję w bitwie pod Połtawą, w 1709 roku. Szczecin został oficjalnie przyłączony do Prus, co potwierdził pokój w Sztokholmie w 1720 roku. Tym samym skończył się okres szwedzkiego panowania od czasów wojny trzydziestoletniej.

Prusak fortyfikuje miasto

Ślad tego wydarzenia możemy oglądać do dziś. Na Bramie Portowej umieszczono tarczę z monogramem króla Fryderyka Wilhelma I, fundatora tego obiektu. Tablica ze złoconym napisem w języku łacińskim, który informuje o prawach państwa pruskiego do Pomorza i Szczecina. Szybko, bo tuż po zajęciu miasta rozpoczęto umacniać miasto.

– Po przyjęciu Szczecina przez Prusy, podjęto decyzję o budowie nowego zespołu umocnień. Ich kształt zaprojektował znany architekt Gerhard Cornelius von Wallrawe – mówi dr Marek Łuczak, historyk, autor książek o historii szczecińskich dzielnic. – Budowę rozpoczęto w 1724 roku. W 1725 roku król pruski Fryderyk Wilhelm I nakazał rozebranie średniowiecznych murów miejskich a materiał z rozbiórki przeznaczyć na budowę nowych umocnień. Średniowieczne mury i bazujące na nich umocnienia szwedzkie w nowożytnym sposobie prowadzenia oblężeń twierdz i sile armat, nie spełniłyby swojej roli. Cały pierścień murów został rozebrany, wraz z wieżami i bramkami. Zamiast dawnych bram Młyńskiej i Nowej, w ich bliskiej lokalizacji wzniesiono nowe barakowe bramy.

Wówczas też wzniesiono Fort Prusy, będący niezależną twierdzą wyniesioną poza obręb miasta. To właśnie podziemia należące do fortu odkryto w czasie budowy nowego osiedla w kwartale ulic: Narutowicza, Kusocińskiego, Sowińskiego i Głowackiego.

Fort na miejscu szwedzkich umocnień

Fort Prusy powstał na miejscu wcześniejszego, szwedzkiego założenia – Gwiaździstego Szańca. W środku fortu, z ulicami odchodzącymi promieniście od centralnego placu, zbudowano dom komendanta, koszary, domy rzemieślników.

– Fort nigdy nie był szturmowany a jego rozbiórkę i likwidację szańców rozpoczęto wraz z budową XIX wieku koszar przy ul. Narutowicza i Głowackiego. Domy na terenie fortu Prusy były utrwalone na fotografiach Szczecina z XX wieku – dodaje Marek Łuczak. – Cieszę, że odnaleziono podziemny korytarz w pobliżu dawnego fortu, a firma wykonująca prace zdecydowała się na jego zachowanie. Niestety często takie artefakty traktowane są jako problem dla budowlańców i usuwane czym prędzej przed przybyciem służb konserwatorskich. W przypadku tunelu, po oczyszczeniu z ziemi może uda się określić jego wiek na podstawie analizy budulca lub przedmiotów w nim odnalezionych. Bez tego trudno określić z całą pewnością, czy tunel pochodzi z wieku XVIII czy XIX. Można również sprawdzić w Archiwum Państwowym w Szczecinie w Aktach Nadzoru Budowlanego plany pobliskich budynków przy ul. Kusocińskiego i poszukać tam informacji o tunelu, może będą tam jakieś wskazówki lub informacje.

– Cieszę, że odnaleziono podziemny korytarz w pobliżu dawnego fortu, a firma wykonująca prace zdecydowała się na jego zachowanie – mówi Marek Łuczak, historyk i autor prac o dziejach Szczecina.

Co odkryto na budowie?

To część wewnętrznego systemu komunikacyjnego i schronów. Widoczne są ślady reperacji i wzmocnień z XIX i XX wieku. Prawdopodobnie podziemna część fortu była użytkowana także jako schron podczas I i II wojny światowej.

– Odnalezione fragmenty są poza obszarem realizowanej inwestycji, tzn. znajdują się pod przewidywanymi ciągami komunikacyjnymi pozbawionymi zabudowy mieszkaniowej – mówi Małgorzata Gwiazdowska, Miejski Konserwator Zabytków. – W związku z czym nie ma zagrożenia ich uszkodzenia lub zniszczenia, ani potrzeby wstrzymywania prowadzonych prac. Wszystkie elementy zostaną udokumentowane a dalsze prace ziemne będą prowadzone pod nadzorem konserwatorskim. Liczymy, że podczas dalszego trwania inwestycji odsłonięte zostaną kolejne elementy historycznej zabudowy, która według mnie powinna być w całości objęta wpisem do rejestru zabytków.

– To, co odkryto w żadnej sposób nie przeszkadza nam w prowadzeniu inwestycji, znajduje się w kierunku ulicy Kusocińskiego – mówi Jacek Kaźmierczak z firmy „Siemaszko”, która prowadzi inwestycję. – Zagadką jest to, na co możemy się natknąć w trakcie dalszych prac. Na pewno upamiętnimy odkrycie, czy to w postaci wystawy zdjęć czy multimedialnej.

Kim był Gerhard Cornelius von Wallrawe?

– Był najwybitniejszym fortyfikatorem w Niemczech, w XVIII wieku – mówi Michał Rembas, historyk. – Jego umocnienia były połączeniem ziemi, cegieł i kamieni. Jeśli ktoś chciałby zobaczyć jak wyglądają jego dzieła powinien koniecznie zobaczyć fort na Owczej Górze w Kłodzku. Ale wyobrażenie o potędze umocnień Szczecina daje na przykład długość Bramy Królewskiej czy Portowej, które wówczas znajdowały się w ziemnym nasypie. Wallrawe był głównym projektantem rozbudowy Twierdzy Kłodzkiej, Nysy, Brzegu, Głogowa, Koźla i Świdnicy.


Plan Fortu Prusy z 1816 roku

Więcej o tym niesamowitym odkryciu:


Rekordowa cena za zaginiony obraz Matejki.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3